Vijf miljoen mantelzorgers
In Nederland verlenen zo’n vijf miljoen mensen onbetaalde zorg aan een naaste: een partner, ouder, kind of vriend. Bijna de helft van hen heeft óók een betaalde baan. Die combinatie legt een steeds grotere druk op hen, zowel fysiek als mentaal.
De Sociaal-Economische Raad (SER) concludeert in een nieuw advies dat werkgevers, gemeenten én de Rijksoverheid meer kunnen doen om mantelzorgers te ondersteunen. Het advies is opgesteld op verzoek van het ministerie van VWS.
Waarom de druk toeneemt
Mantelzorg laat zich moeilijk plannen. Een ziekenhuisbezoek, een crisissituatie of extra begeleiding nodig hebben — het kan op elk moment van de dag zijn. Voor iemand met een fulltime of parttime baan erbij is dat voortdurend schakelen uitputtend.
Met de vergrijzing van Nederland zal de vraag naar mantelzorg de komende jaren verder toenemen. Steeds meer mensen zullen een hulpbehoevende naaste hebben, terwijl het formele zorgaanbod beperkt blijft. De SER waarschuwt dat dit tot structurele uitval kan leiden als er niets verandert.
Wat de SER voorstelt
De SER doet concrete aanbevelingen op drie niveaus:
Werkgevers moeten flexibeler omgaan met medewerkers die mantelzorg verlenen. Dat zou verankerd moeten worden in cao’s. Concreet pleit de raad voor een betaald mantelzorgverlof van acht weken — nu is dat in de praktijk slechts twee weken betaald en zes weken onbetaald.
Gemeenten kunnen bijdragen door onafhankelijke mantelzorgondersteuning laagdrempeliger aan te bieden. Veel mantelzorgers weten niet wat er beschikbaar is, of de drempel is te hoog.
De Rijksoverheid moet de fiscale en juridische regels vereenvoudigen. Zo wil de SER de zogenoemde kostendelersnorm afschaffen: die zorgt er nu voor dat mensen in de bijstand minder uitkering ontvangen als ze samenwonen met een meerderjarige — wat het voor mantelzorgers financieel onaantrekkelijk maakt om bij een familielid in te trekken.
Vergrijzing maakt dit urgent
SER-adviseur Ruben Houweling benadrukt dat het probleem niet op zichzelf staat: “De ambities van het kabinet om zo veel mogelijk mensen te laten werken zijn begrijpelijk, maar als je tegelijk bezuinigt op de zorgsector, komen juist degenen die graag willen werken in de knel — de mantelzorgers.”
Het coalitieakkoord erkent de waarde van mantelzorgers en vrijwilligers, maar de SER vindt de concrete maatregelen nog onvoldoende. De respijtzorg — waarbij mantelzorgtaken tijdelijk worden overgenomen door vrijwilligers — wordt voortgezet, maar dat lost de structurele knelpunten niet op.
Wat kunt u zelf doen?
Bent u mantelzorger en heeft u een betaalde baan? Dan heeft u recht op calamiteitenverlof voor acute situaties en kortdurend zorgverlof voor regelmatige zorgmomenten. Vraag bij uw werkgever of gemeente naar de mogelijkheden voor ondersteuning. Veel gemeenten bieden gratis mantelzorgconsulenten aan die u kunnen adviseren.