Criminelen zijn helaas snel met het omarmen van nieuwe technologie. Kunstmatige intelligentie maakt hun trucs overtuigender dan ooit. In dit artikel laten we zien welke vormen van AI-oplichting er zijn, hoe u ze herkent, en hoe u zich beschermt.
De nieuwe vormen van oplichting
Stemnakbootsing (voice cloning)
Met slechts enkele seconden opgenomen spraak — bijvoorbeeld van een voicemail of een filmpje op sociale media — kan AI een stem nabootsen. Criminelen gebruiken dit om te bellen en zich voor te doen als uw kind of kleinkind.
“Oma, ik zit in de problemen, ik heb dringend geld nodig…” Het klinkt precies als uw kleinzoon. Maar het is AI.
Hoe herkent u het?
- Het gesprek gaat altijd over geld of urgente hulp
- U wordt gevraagd om snel te handelen en niemand te vertellen
- De beller kan geen persoonlijke details geven die alleen het echte familielid zou weten
Wat doet u?
- Hang op en bel zelf terug naar het bekende telefoonnummer van het familielid
- Spreek een geheim codewoord af met uw familieleden — iets wat AI niet kan weten
Deepfake video’s
AI kan ook overtuigende nepvideo’s maken. U ziet een bekende Nederlander die een product aanprijst of u vraagt om geld over te maken. Het gezicht, de stem, de lipbewegingen — alles lijkt echt. Maar het is volledig nep.
Hoe herkent u het?
- De persoon beweegt onnatuurlijk of knippert vreemd met de ogen
- Het wordt aangeboden via sociale media of e-mail, niet via officiële kanalen
- Het gaat altijd om geld, investeringen of persoonlijke gegevens
Nep-e-mails en nep-websites
Waar phishing-mails vroeger vol spelfouten stonden, zijn ze dankzij AI nu vaak vlekkeloos geschreven. AI maakt ook overtuigende kopieën van websites van banken, de overheid of webwinkels.
Hoe herkent u het?
- Controleer altijd het e-mailadres van de afzender (niet de naam, maar het adres achter @)
- Controleer de URL in de adresbalk — is het echt ing.nl of iets als ing-verificatie.com?
- Banken en de overheid vragen nooit per e-mail om in te loggen of gegevens te bevestigen
Bescherm uzelf: 7 gouden regels
- Bel altijd terug. Krijgt u een verdacht telefoontje van “familie” of een “instantie”? Hang op en bel zelf terug naar het bekende nummer.
- Spreek een codewoord af. Kies met uw naaste familie een geheim woord dat u kunt vragen bij een verdacht telefoontje.
- Klik niet op links in e-mails. Ga altijd zelf naar de website door het adres in te typen in uw browser.
- Deel nooit inloggegevens. Geen enkele bank, overheidsinstelling of bedrijf vraagt u om uw wachtwoord of pincode.
- Wees wantrouwig bij urgentie. “U moet NU handelen!” is bijna altijd oplichting.
- Vertrouw uw gevoel. Als iets niet klopt, neem dan even afstand. Bespreek het met iemand die u vertrouwt.
- Meld het. Heeft u een vermoeden van oplichting? Meld het bij de Fraudehelpdesk (0900-0340) of doe aangifte bij de politie.
Wat doet de overheid?
De Europese Unie werkt aan regelgeving (de AI Act) die strengere eisen stelt aan het gebruik van AI. Deepfakes moeten verplicht als zodanig worden aangemerkt. Maar wetgeving loopt altijd achter op de praktijk, dus uw eigen alertheid blijft het belangrijkste wapen.
Het is niet alleen maar narigheid
Het is belangrijk om te beseffen dat AI veel meer goeds brengt dan kwaad. Maar net als bij internet, e-mail en smartphone geldt: een beetje kennis en alertheid beschermt u tegen de meeste risico’s. U hoeft geen expert te zijn — u hoeft alleen te weten wanneer u even moet stoppen en nadenken.